Na Galiza, o ensino escolar inclui o estudo da língua galega, a qual é apresentada oficialmente como independente da língua portuguesa.
Apesar de partilharem a mesma origem, o padrão atual da língua na Galiza foi criado com base na:
1. Subordinação ao espanhol:
«A actual ortografía galega, como non podía menos de suceder, formóuse sobre a castelá, única que os galegos aprendían nas escolas ao tempo que o Renacimento das nosas letras creóu a necesidade dunhas normas da espresión escrita. Esta ortografía víuse obrigada a se afastar do seu modelo no caso dos fonemas consonánticos inesistentes no español oficial […]. Ésta preséntanos unha ortografía susceptíbel de perfeición, xa que non reflexa con suficiente precisión o vocalismo galego, e amosa algunha outra impropriedade como consecuencia de non ter xurdido naturalmente do fonetismo da fala, senón como unha adaptación da ortografía de outra lingua. Aínda con esas chatas, ten a ventaxa de ser de doada asimilación para todo aquel que coñeza a ortografía oficial, é decir, para todo galego non analfabeto; a ventaxa de vir funcionando desde hai tempo, de xeito que a xente adquiríu o hábito da mesma; a ventaxa, afinal, de non escluir pola sua natureza reformas futuras inspiradas polas peculiaridades do galego, xa que a pronuncia do castelán moderno e do galego moderno son suficientemente afíns para que calquer rexistro de distinción poida ser estabelecido sen necesidade dunha alteración total do sistema.»
Introdução das Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego da Real Academia Galega (2.ª edição, 1971)
2. Oposição ao português:
«Para sermos, xa que logo, consecuentes co noso principio de non xebrar excesivamente o galego culto do popular (de xeito que aquel non sexa letra morta para os galegos), témonos que pronunciar contra a portuguesización do galego. Se queremos ter unha norma operante teremos que extraela do uso.»
Manual Gallego 3 do Instituto da Língua Galega (editado pela Universidade de Santiago de Compostela, 1974)
Logo, não foi estranho que o galego que aprendera em criança estivera muito castelhanizado: mais uma consequência da situação de diglossia que se iniciou no final do século XV, devido ao que se conhece como «domesticação e castração do Reino da Galiza».
Embora os meus conhecimentos de «galego normativo» me permitissem perceber textos em português, apenas sabia escrever com a ortografia castelhana.
Depois, os decalques do espanhol dificultavam a compreensão oral com as pessoas lusofalantes de fora da Galiza.
Finalmente, existiam sons e termos que não me eram familiares, porque desapareceram pela influência castelhana, o que faz com que se preserve o mais parecido com o espanhol e se perca o mais divergente.
Assim, cresci a pensar que galego e português eram línguas diferentes.
Já em adulto, fui pesquisar os porquês das discordâncias. À medida que me submergia no que pensava que era um novo idioma para mim, estava realmente a recuperar uma língua que já conhecia.
Aliás, quando tive a oportunidade de fazer um teste oficial de nível, o resultado que obtive em português foi o C1, o qual coincide com o nível de galego que me foi reconhecido por ter completado o ensino básico e secundário na Galiza.
Superadas as dificuldades iniciais, agora consigo comunicar-me eficazmente com a Lusofonia a partir do galego que aprendera na escola.
Portanto, julgo que a minha experiência demonstra que galego e português são a mesma língua.
Ora bem, enquanto o galego seja ensinado como diferente do português, este vai ficar como uma língua estrangeirizada, deixando-nos poucas opções para aprendermos a aproveitar a projeção internacional do nosso idioma.
Felizmente, temos uma rede pública de Escolas Oficiais de Idiomas (EOI):
- Atualmente, é possível estudar português como língua estrangeira nas EOI de Cangas, Corunha, Ferrol, Lugo, Ourense, Ponte Vedra, Santiago de Compostela, Tui, Vigo e Vila Garcia de Arouça.
- Infelizmente, ainda não se oferecem aulas de português nas EOI de Arteijo, Barco De Val D’Eorras, Burela, Carvalhinho, Carvalho, Cedeira, Cee, Cela Nova, Chantada, Culheredo, Estrada, Lalim, Monforte, Negreira, Nigrám, Noia, Ordes, Ponte Areias, Pontes, Redondela, Riba D’Ávia, Riba D’Eu, Ribeira, Sárria, Verim e Viveiro.
Já viram a nova campanha Falo galego, fala-me português! da Associação Galega da Língua (AGAL) que encoraja a comunicação nesta nossa língua entre lusofalantes sem mudar para o espanhol?
Acho que a Galiza está na hora de sair do enquadramento mental do castelhano e deixar de viver de costas voltadas para a língua própria, que é galega e portuguesa!